Murowany pałac
Z przekazów archiwalnych wynika, że na terenie obecnej Gminy Mińsk Mazowiecki zlokalizowanych było kilkanaście zespołów rezydencjonalnych i folwarcznych;. Wiele z nich nie przetrwało do dzisiejszych czasów, między innymi w takich miejscowościach jak: Barcząca, Ignaców, Iłówiec, Józefów, Osiny, Zamienie. Inne zachowały się w szczątkowym stanie lub zostały przebudowane.
Najlepiej zachował się zespół rezydencjonalny w Janowie. Założony został w II połowie XIX wieku. Pałac wybudowany został w latach 1910 - 1914. Było to wtedy gdy dobra dworskie należały do rodziny Ceglińskich. Właścicielką jego była Celina z Potockich Ceglińska.
Janów znany jest dzięki zachowanej księdze hipotecznej majątku znajdującej się w archiwum w Otwocku. Jego dawna nazwa to Janowo. Tak więc "Dobra ziemskie Janowo", do których należała część wsi Litera B w powiecie siennickim, obwodzie stanisławowskim, województwie mazowieckim należały na początku XIX wieku do rodziny Lesiewskich. 25 czerwca 1816 roku Ignacy Lesiewski kupił je za sumę 90 tyś. złotych polskich od Agnieszki Lesiewskiej wdowy po Janie Lesiewskim. Na mocy testamentu Ignacego Lesiewskiego ogłoszonego w 1842r. dobra w Janowie dostały się w połowie wdowie po nim Anieli ze Świdziańskich, w połowie zaś Fabianowi i Kacprowi Lesiewskim.
Ci ostatni aktem datowanym 11/24 czerwca 1843 roku odstąpili swoją współwłasność Anieli Lesiewskiej, która tym samym stała się właścicielką całego majątku. Odtąd aż do początku XX wieku właściciele Janowa /Janowo/ zmieniali się często.
Aniela ze Świdziańskich Lesiewska sprzedała dobra 24 sierpnia/25 września 1843 roku baronowi Sustawowi de Prechamps za sumę 150 tyś.złotych polskich. Już w roku następnym baron datą 13/25 kwietnia 1844 roku odstąpił Janów za sumę 220 tyś. złotych polskich Antoniemu Gisilerowi, który po niespełna trzech miesiącach 5/17 czerwca 1844 roku sprzedał dobra Annie z Pełczyńskich Edmundowej Szar-newskiej za 150 tyś. złotych polskich. Jeszcze w tym samym roku 1/13 grudnia 1844 r. kupił je na publicznej licytacji Nikodem Zrzelski za 34.500 rubli srebrem.
Aktem datowanym 20 czerwca/2 lipca tego roku nabyła od niego dobra za sumę 320 tyś. złotych polskich Aleksandra z Monkowskich Wysocka będąca wówczas wdową, poślubiwszy bliżej nie znanego Jana Bulla sprzedała Janów 10/22 sierpnia 1859 roku Augustowi Trzetrzewińskiemu za sumę 54 tyś. rubli srebrem. Po jego śmierci w 1870 roku majątek przypadł wdowie Walerii ze Stokowskich Trzetrzewińskiej.
Obok widok na pałac w Janowie.
Od 1908 roku majątek należał do Marii z Buczyńskich Filewiczowej, a od niej nabył Janów w dzień sylwestrowy 1910 r. Lucjan Cegliński za sumę 160 tyś. rubli. Dobra, choć znacznie uszczuplone, pozostawały w jego posiadaniu w dwudziestoleciu międzywojennym.
Jak wynika ze spisu ziemian Rzeczpospolitej kolskiej z 1930 roku obszar majątku w tym roku wynosił tylko 90 ha. Przypuszcza się, że dziedzic obawiał się reformy rolnej wiszącej nad ziemiaństwem polskim w okresie międzywojennym i sam zawczasu się do niej przygotowywał.
Lucjan Cegliński buduje w Janowie pałac. Miało to miejsce w latach 1910 - 1914. Lucjan Cegliński ożeniony był z hrabianką Cecylią Potocką. Herby obojga małżonków "Topór" i "Pilawa" widnieją do dziś w trójkątnym szczycie wieńczącym ryzalit środkowy elewacji frontowej.
Pałac zbudowany jest z cegły na zaprawie wapiennej, obustronnie tynkowany. Wewnątrz pałacu posadzka, podłogi deskowe, parkiety, boazerie. Stolarka okienna i drzwiowa drewniana, futrynowa. Okna wieloskrzydłowe, wielopolowe. Drzwi płycinowe, jedno i dwu skrzydłowe, przeszklone i pełne. Schody drewniane i betonowe. Więź dachowa drewniana krokwiowo - stolcowa. Dach kryty blachą. Balustrady żeliwne, trzony kominowe z cegły, w ścianie.
Pałac został założony na planie prostokąta. Parter dwutraktowy, wielopomieszczeniowy z ryzalitem czyli z częścią budynku wysuniętą przed lico muru. Ryzalit ogrodowy wypełnia prawie owalny salon, frontowy obszerny hol ze skośnym korytarzem.
Bryła pałacu częściowo podpiwniczona, dwukondygnacyjna, z ryzalitem od frontu i tyłu nakryta dachem łamanym. Ryzalit frontowy nakryty dwuspadowym dachem, poprzedzony czterokolumnowym portykiem, na którym znajduje się taras. Ryzalit ogrodowy zwieńczony attyką, a u dołu obudowany parterową werandą.
Elewacje otynkowane, na cokołach z gzymsem kordonowym i belkowaniem. Elewacja frontowa dziewięcio - osiowa z trój osiowym ryzalitem, boniowany /okładziny muru/ poprzedzony portykiem z toskańskimi kolumnami. Otwory okienne i drzwiowe pod portykiem prostokątne, nad portykiem półkoliste zwieńczone, oprofilowane (widać to dokładnie na zdjęciu zamieszczonym na poprzedniej stronie).
Okna na osiach bocznych - na parterze prostokątne w boniowatych opaskach z nadokiennikiem, górne półkoliste oprofilowane. Elewacja północna - ogrodowa - dziewięcioosiowa. W ryzalicie zarysowanym na łuku odcinkowym znajdują się trzy prostokątne okna. Weranda postawiona na prostokątnym tarasie. Elewacja szczytowa wschodnia - w parterze trój osiowa, na piętrze jednoosiowa, z symetrycznym układem osi., na środku drzwi, górne z balkonem, pałac otoczony jest parkiem pochodzącym z drugiej połowy XIX. wieku i początku XX wieku. Najstarszym fragmentem parku jest aleja wjazdowa wysadzona lipami.
Na zdjęciu obok aleja wjazdowa prowadząca do pałacu w Janowie.
Aktualną granicę północną parku stanowi zespół czterech stawów. Za stawami w kierunku północnym i zachodnim znajdują się tereny wojskowe.
Pierwotnie park krajobrazowy obejmował tereny za stawami, w okresie wojny i po jej zakończeniu uległ likwidacji. Park otaczał pałac i obejmował tereny w kierunku północno - zachodnim, zaś tereny południowo - wschodnie były wykorzystywane gospodarczo.
Na zdjęciu obok fragment parku pałacowego w Janowie. Aleja wjazdowa obsadzona jest dwustronnie, rzędowo, lipami. Gały podjazd do pałacu, począwszy od trasy, jest sztucznie wygrodzony siatką tuż koło nawierzchni alei. Stare lipy alejowe znajdują się przed siatką. Tereny gospodarcze, należące do byłego PGR, wydzielone są ogrodzeniem pełnym z prefabrykatów betonowych. Do drzew cennych w parku zaliczyć należy lipy przy alei wjazdowej, z których kilka kwalifikuje się jako pomniki przyrody.
Do drzew z XIX wieku zaliczyć należy także kilka innych lip, wiązów, jesionów i kasztanowców znajdujących się w części krajobrazowej parku. Do drzew najstarszych zalicza się rząd kasztanowców rosnących w części zachodniej w pobliżu sadu nad rowami.
W skład parku leśnego usytuowanego za stawami, w kierunku zachodnim wchodzi olcha z domieszką klonów, jesionów, topoli, wierzb, wiązów i grabów. Masyw drzewostanu przy podjeździe tworzą młode robinie, starsze jesiony, lipy, klony, wierzby. W parku znajduje się pojedynczy jesion zwisły na trawniku przy pałacu, a także pojedynczy egzemplarz dębu szypułkowego.
Pałac w Janowie należy do zabytków Nr 331 z 1983 roku. Pod tym samym numerem rejestru wpisany jest także park pałacowy z drugiej połowy XIX wieku.
Obok zespołu pałacowego istnieje zespół folwarczny. Spośród obiektów gospodarczych w tym zespole wyróżnia się spichlerz murowany z początku XX wieku. Jest to dwukodygnacyjna bryła zbudowana na planie prostokątnym. Zbudowany jest z cegły na zaprawie wapiennej, dwustronnie tynkowany. Stropy są drewniane, belkowe na drewnianych podciągach podpartych słupami, podłogi deskowe. Dach pokryty jest falistym eternitem. Stolarka okienna i drzwiowa skrzynkowa z metalowymi kratami. Drzwi drewniane, futrynowe, deskowe, dwuskrzydłowe. Schody zewnętrzne betonowe, wylewane. Tarasy betonowe. Całość stanowi bryłę prostopadłościenną, zwartą, dwukondygnacyjną, podpiwniczoną, nakrytą dwuspadowym dachem.
Na zdjęciu obok spichlerz w przypałacowym zespole folwarcznym.
W północno - wschodniej części zespołu folwarcznego, przypałacowego zlokalizowana jest gorzelnia. Jest to obiekt murowany, z czerwonej cegły, tynkowany od wewnątrz, zbudowany w początkach XX wieku. Posadzki cementowe, terrakota, podłogi deskowe. Więź dachowa drewniana krokwiowo - stolcowa. Okna i drzwi drewniane, futrynowe. Są także okna metalowe. Schody wewnętrzne betonowe, wy-lewane. Komin zbudowany z cegły, usztywniony żelaznymi pasami. Elewacje ceglane, na cokole, naroża ujęte lizenami, otwory okienne różnej wielkości. Oprócz wymienionych obiektów zespołu folwarcznego przypałacowego znajdują się jeszcze inne obiekty wchodzące w skład tego zespołu. Są to:
- czworak murowany z początku XX wieku,
- obora murowana z początku XX wieku,
- chlew murowany z początku XX wieku,
- stodoła murowana z początku XX wieku.
- hydrofornia murowana z początku XX wieku.
Pałac janowski jest znakomitym przykładem rezydencji wiejskiej. Szczęśliwie przetrwał pierwszą i drugą wojnę światową. W czasie II wojny światowej znajdowało się w nim oficerskie kasyno niemieckie. Przed zakończeniem wojny został wraz z innymi obiektami zaminowany przez Niemców w celu wysadzenia go w powietrze. Szybki i zdecydowany marsz wojsk frontu wschodniego spowodował, że Niemcy nie zdążyli tego uczynić. Ocalał więc od zniszczenia obiekt dający świadectwo budownictwa z przełomu XIX i XX wieku.
Po wojnie pałac w Janowie wykorzystywany był na organizację wszelkich kursów związanych z rolnictwem, o których pisano szerzej w innym rozdziale. Obecnie użytkowany jest przez Zespół Szkół Rolniczych, w którym działa Technikum Rolnicze i Zasadnicza szkoła Rolnicza.
Pałac w Janowie zachował się w pierwotnym stanie. Wnętrza jego uległy jednak pewnym przekształceniom, dostosowanym do wymogów i potrzeb szkoły o charakterze rolniczym.
Najlepiej zachował się zespół rezydencjonalny w Janowie. Założony został w II połowie XIX wieku. Pałac wybudowany został w latach 1910 - 1914. Było to wtedy gdy dobra dworskie należały do rodziny Ceglińskich. Właścicielką jego była Celina z Potockich Ceglińska.
Janów znany jest dzięki zachowanej księdze hipotecznej majątku znajdującej się w archiwum w Otwocku. Jego dawna nazwa to Janowo. Tak więc "Dobra ziemskie Janowo", do których należała część wsi Litera B w powiecie siennickim, obwodzie stanisławowskim, województwie mazowieckim należały na początku XIX wieku do rodziny Lesiewskich. 25 czerwca 1816 roku Ignacy Lesiewski kupił je za sumę 90 tyś. złotych polskich od Agnieszki Lesiewskiej wdowy po Janie Lesiewskim. Na mocy testamentu Ignacego Lesiewskiego ogłoszonego w 1842r. dobra w Janowie dostały się w połowie wdowie po nim Anieli ze Świdziańskich, w połowie zaś Fabianowi i Kacprowi Lesiewskim.
Ci ostatni aktem datowanym 11/24 czerwca 1843 roku odstąpili swoją współwłasność Anieli Lesiewskiej, która tym samym stała się właścicielką całego majątku. Odtąd aż do początku XX wieku właściciele Janowa /Janowo/ zmieniali się często.
Aniela ze Świdziańskich Lesiewska sprzedała dobra 24 sierpnia/25 września 1843 roku baronowi Sustawowi de Prechamps za sumę 150 tyś.złotych polskich. Już w roku następnym baron datą 13/25 kwietnia 1844 roku odstąpił Janów za sumę 220 tyś. złotych polskich Antoniemu Gisilerowi, który po niespełna trzech miesiącach 5/17 czerwca 1844 roku sprzedał dobra Annie z Pełczyńskich Edmundowej Szar-newskiej za 150 tyś. złotych polskich. Jeszcze w tym samym roku 1/13 grudnia 1844 r. kupił je na publicznej licytacji Nikodem Zrzelski za 34.500 rubli srebrem.
Aktem datowanym 20 czerwca/2 lipca tego roku nabyła od niego dobra za sumę 320 tyś. złotych polskich Aleksandra z Monkowskich Wysocka będąca wówczas wdową, poślubiwszy bliżej nie znanego Jana Bulla sprzedała Janów 10/22 sierpnia 1859 roku Augustowi Trzetrzewińskiemu za sumę 54 tyś. rubli srebrem. Po jego śmierci w 1870 roku majątek przypadł wdowie Walerii ze Stokowskich Trzetrzewińskiej.
|
Od 1908 roku majątek należał do Marii z Buczyńskich Filewiczowej, a od niej nabył Janów w dzień sylwestrowy 1910 r. Lucjan Cegliński za sumę 160 tyś. rubli. Dobra, choć znacznie uszczuplone, pozostawały w jego posiadaniu w dwudziestoleciu międzywojennym.
Jak wynika ze spisu ziemian Rzeczpospolitej kolskiej z 1930 roku obszar majątku w tym roku wynosił tylko 90 ha. Przypuszcza się, że dziedzic obawiał się reformy rolnej wiszącej nad ziemiaństwem polskim w okresie międzywojennym i sam zawczasu się do niej przygotowywał.
Lucjan Cegliński buduje w Janowie pałac. Miało to miejsce w latach 1910 - 1914. Lucjan Cegliński ożeniony był z hrabianką Cecylią Potocką. Herby obojga małżonków "Topór" i "Pilawa" widnieją do dziś w trójkątnym szczycie wieńczącym ryzalit środkowy elewacji frontowej.
Pałac zbudowany jest z cegły na zaprawie wapiennej, obustronnie tynkowany. Wewnątrz pałacu posadzka, podłogi deskowe, parkiety, boazerie. Stolarka okienna i drzwiowa drewniana, futrynowa. Okna wieloskrzydłowe, wielopolowe. Drzwi płycinowe, jedno i dwu skrzydłowe, przeszklone i pełne. Schody drewniane i betonowe. Więź dachowa drewniana krokwiowo - stolcowa. Dach kryty blachą. Balustrady żeliwne, trzony kominowe z cegły, w ścianie.
Pałac został założony na planie prostokąta. Parter dwutraktowy, wielopomieszczeniowy z ryzalitem czyli z częścią budynku wysuniętą przed lico muru. Ryzalit ogrodowy wypełnia prawie owalny salon, frontowy obszerny hol ze skośnym korytarzem.
Bryła pałacu częściowo podpiwniczona, dwukondygnacyjna, z ryzalitem od frontu i tyłu nakryta dachem łamanym. Ryzalit frontowy nakryty dwuspadowym dachem, poprzedzony czterokolumnowym portykiem, na którym znajduje się taras. Ryzalit ogrodowy zwieńczony attyką, a u dołu obudowany parterową werandą.
Elewacje otynkowane, na cokołach z gzymsem kordonowym i belkowaniem. Elewacja frontowa dziewięcio - osiowa z trój osiowym ryzalitem, boniowany /okładziny muru/ poprzedzony portykiem z toskańskimi kolumnami. Otwory okienne i drzwiowe pod portykiem prostokątne, nad portykiem półkoliste zwieńczone, oprofilowane (widać to dokładnie na zdjęciu zamieszczonym na poprzedniej stronie).
Okna na osiach bocznych - na parterze prostokątne w boniowatych opaskach z nadokiennikiem, górne półkoliste oprofilowane. Elewacja północna - ogrodowa - dziewięcioosiowa. W ryzalicie zarysowanym na łuku odcinkowym znajdują się trzy prostokątne okna. Weranda postawiona na prostokątnym tarasie. Elewacja szczytowa wschodnia - w parterze trój osiowa, na piętrze jednoosiowa, z symetrycznym układem osi., na środku drzwi, górne z balkonem, pałac otoczony jest parkiem pochodzącym z drugiej połowy XIX. wieku i początku XX wieku. Najstarszym fragmentem parku jest aleja wjazdowa wysadzona lipami.
|
Aktualną granicę północną parku stanowi zespół czterech stawów. Za stawami w kierunku północnym i zachodnim znajdują się tereny wojskowe.
Pierwotnie park krajobrazowy obejmował tereny za stawami, w okresie wojny i po jej zakończeniu uległ likwidacji. Park otaczał pałac i obejmował tereny w kierunku północno - zachodnim, zaś tereny południowo - wschodnie były wykorzystywane gospodarczo.
|
Do drzew z XIX wieku zaliczyć należy także kilka innych lip, wiązów, jesionów i kasztanowców znajdujących się w części krajobrazowej parku. Do drzew najstarszych zalicza się rząd kasztanowców rosnących w części zachodniej w pobliżu sadu nad rowami.
W skład parku leśnego usytuowanego za stawami, w kierunku zachodnim wchodzi olcha z domieszką klonów, jesionów, topoli, wierzb, wiązów i grabów. Masyw drzewostanu przy podjeździe tworzą młode robinie, starsze jesiony, lipy, klony, wierzby. W parku znajduje się pojedynczy jesion zwisły na trawniku przy pałacu, a także pojedynczy egzemplarz dębu szypułkowego.
Pałac w Janowie należy do zabytków Nr 331 z 1983 roku. Pod tym samym numerem rejestru wpisany jest także park pałacowy z drugiej połowy XIX wieku.
Obok zespołu pałacowego istnieje zespół folwarczny. Spośród obiektów gospodarczych w tym zespole wyróżnia się spichlerz murowany z początku XX wieku. Jest to dwukodygnacyjna bryła zbudowana na planie prostokątnym. Zbudowany jest z cegły na zaprawie wapiennej, dwustronnie tynkowany. Stropy są drewniane, belkowe na drewnianych podciągach podpartych słupami, podłogi deskowe. Dach pokryty jest falistym eternitem. Stolarka okienna i drzwiowa skrzynkowa z metalowymi kratami. Drzwi drewniane, futrynowe, deskowe, dwuskrzydłowe. Schody zewnętrzne betonowe, wylewane. Tarasy betonowe. Całość stanowi bryłę prostopadłościenną, zwartą, dwukondygnacyjną, podpiwniczoną, nakrytą dwuspadowym dachem.
|
W północno - wschodniej części zespołu folwarcznego, przypałacowego zlokalizowana jest gorzelnia. Jest to obiekt murowany, z czerwonej cegły, tynkowany od wewnątrz, zbudowany w początkach XX wieku. Posadzki cementowe, terrakota, podłogi deskowe. Więź dachowa drewniana krokwiowo - stolcowa. Okna i drzwi drewniane, futrynowe. Są także okna metalowe. Schody wewnętrzne betonowe, wy-lewane. Komin zbudowany z cegły, usztywniony żelaznymi pasami. Elewacje ceglane, na cokole, naroża ujęte lizenami, otwory okienne różnej wielkości. Oprócz wymienionych obiektów zespołu folwarcznego przypałacowego znajdują się jeszcze inne obiekty wchodzące w skład tego zespołu. Są to:
- czworak murowany z początku XX wieku,
- obora murowana z początku XX wieku,
- chlew murowany z początku XX wieku,
- stodoła murowana z początku XX wieku.
- hydrofornia murowana z początku XX wieku.
Pałac janowski jest znakomitym przykładem rezydencji wiejskiej. Szczęśliwie przetrwał pierwszą i drugą wojnę światową. W czasie II wojny światowej znajdowało się w nim oficerskie kasyno niemieckie. Przed zakończeniem wojny został wraz z innymi obiektami zaminowany przez Niemców w celu wysadzenia go w powietrze. Szybki i zdecydowany marsz wojsk frontu wschodniego spowodował, że Niemcy nie zdążyli tego uczynić. Ocalał więc od zniszczenia obiekt dający świadectwo budownictwa z przełomu XIX i XX wieku.
Po wojnie pałac w Janowie wykorzystywany był na organizację wszelkich kursów związanych z rolnictwem, o których pisano szerzej w innym rozdziale. Obecnie użytkowany jest przez Zespół Szkół Rolniczych, w którym działa Technikum Rolnicze i Zasadnicza szkoła Rolnicza.
Pałac w Janowie zachował się w pierwotnym stanie. Wnętrza jego uległy jednak pewnym przekształceniom, dostosowanym do wymogów i potrzeb szkoły o charakterze rolniczym.
Urząd Gminy w Mińsku Mazowieckim, ul. Chełmońskiego 14, 05-300 Mińsk Mazowiecki, tel., fax: (025) 758-24-89