Na terenie gminy zlokalizowanych jest kilka obiektów zabytkowych, figurujących w rejestrze Ośrodka Dokumentacji Zabytków:
- Kościół pw. św. Antoniego Padewskiego
Ignaców.
|
Kościół w Ignacowie położony jest około 800 m na południe od szosy Mińsk Mazowiecki - Siedlce i połączony jest szosą asfaltową. Zbudowany został z cegły palonej na zaprawie wapiennej, tynkowany obustronnie. Stolarka drzwiowa drewniana futrynowa, okna osadzone w metalowych ramach podzielone na małe pola. Więźba dachowa drewniana, krokwiowe - stolcowa.
Wzniesiony jest na planie prostokąta z prezbiterium od strony południowej i chórem od strony północnej. Ścianą czołową przylega prezbiterium do gmachu Zakładu Wychowawczego.
Częściowo podpiwniczony z kryptą pod częścią prezbiterialną. Jest zbudowany w kształcie bryły prostopadłościennej, jednokondygnacyjnej, z dachem dwuspadowym z murowanym szczytem od frontu. Elewacje otynkowane.
Elewacja frontowa jednoosiowa. Do kościoła wchodzi się siedmiostopniowymi schodami przed wejściem głównym. Na osi prostokątnej płycina, w której znajdują się drzwi i wyżej okno. Drzwi wejściowe prostokątne, dwuskrzydłowe ujęte portalem czyli ozdobione w postaci zdwojonych lizen - to jest pionowym płaskim pasem muru lekko występującym z lica ściany po bokach, na których wsparto proste belkowanie zwieńczone trójkątnym frontonem o gładkim polu. Nad frontonem półkoliste okno stykające się u góry z belkowaniem. W połowie wysokości pomiędzy lizenami znajdują się dwie nisze, w których ustawione są dwie figury.
Elewacje boczne rozczłonkowane czterema lizenami. Pomiędzy lizenami trzy prostokątne okna zakończone półkolem. Od strony elewacji frontowej boczne drzwi wejściowe prostokątne jednoskrzydłowe poprzedzone 6 schodkami.
Opisany wyżej wygląd kościoła jest dobrze widoczny na zdjęciach zamieszczonych niżej.
|
Protektorowi Zakładu dla ubogich dziewcząt w Ignacowie w dowód wdzięczności jaką swemu Dobrodziejowi sieroty kładą tę pamiątkę prosząc o modlitwę za jego duszę. R. 1902".
Druga tablica ufundowana z ofiar czcicieli św. Antoniego: "R.P. 1902 została ta kaplica wzniesiona kosztem głównej opiekunki Hr. Maryi Wandy Ronikier i z ofiar czcicieli Św. Antoniego, pod zarządem opiekuna ks. prałata Leona Jungowskiego, Alberta Marcinkowskiego, Józefa Juszczyka, Konstantego Rajszerta, budowniczego Stanisława Adamczewskiego i majstra murarskiego Wojciecha Sikorskiego".
|
Poświęcenia kościoła dokonano w dniu 13 czerwca 1903 roku, (w dzień imienin Antoniego) by nadać jeszcze większego blasku uroczystości patronalnej ku czci Św. Antoniego.
Poświęcenia dokonał kapelan ks. Zenon Suchoński w obecności ks. prałata Le-ona Jungowskiego. Na uroczystość tą przybyło wielu gości, którzy wpisali się do przygotowanej listy (kroniki).
Na liście tej widnieje adnotacja, że "dom i kościół stawiany był wyłącznie pod kierunkiem W.PP. Opiekunów Ignacowa Filipa Rodkiewicza i Alberta Marcinkowskiego" oraz Czcigodnej Siostry Miłosierdzia Bronisławy Szpądrowskiej". Opis uroczystości kończy się inwokacją:
"Oddajemy Ci Boże, tę świątynię,
Zamieszkaj w niej i błogosław nam wszystkim
w tem życiu i w śmierci godzinie.
Kościół w Ignacowie od chwili jego powstania spełniał posługi duszpasterskie dla Sióstr Miłosierdzia i przebywających tam dzieci i mieszkańców Ignacowa. przez długie lata dojrzewała sprawa utworzenia parafii w Ignacowie. Poważnym atutem na tej drodze było posiadanie własnego kościoła.
W pierwszym etapie tworzenia się parafii wydany został dekret Kurii Metropolitalnej Warszawskiej noszący numer 7673 1940 r. wyrażający zgodę na utworzenie przy kościele Św. Antoniego Padewskiego w Ignacowie filii parafii Mińsk Mazowiecki ze wszystkimi prawami i przywilejami przysługującymi w Archidiecezji Warszawskiej. Dekret podpisał ks. bp Zygmunt Choromański.
W ślad za tym, dekretem nr 6313, 1949 Arcybiskupa Metropolity Gnieźnieńskiego i Warszawskiego, Prymasa kolski, Stefana Wyszyńskiego, erygowano Parafię pod wezwaniem Św. Antoniego Padewskiego, z części terytorium parafii Mińsk Mazowiecki i Jakubów. Następnie Kuria Metropolitalna, w porozumieniu z ks. wizytatorem Zgromadzenia Misji w Krakowie dekretem nr 140, 1950 r. powierzyła nowo utworzoną parafię kierownictwu tegoż Zgromadzenia, które od tego czasu nieprzerwanie pełni tę funkcję.
Na czas przejściowy, celem zorganizowania pracy, Kuria Metropolitalna dekretem z dnia 13.12.1949 roku delegowała ks. Wincentego Goliszewskiego, którego już dekretem Kurii z dnia 10.01. 1950 roku zastąpił pierwszy proboszcz ks. Kazimierz Skowyra.
Ks. Kazimierz Skowyra otrzymał święcenia kapłańskie w Krakowie w 1933 roku. Otrzymał skierowanie na misje do Chin, gdzie przebywał 16 lat.
W dniu 14 stycznia 1950 roku ks. Stanisław Kowalski, dziekan z Mińska Mazowieckiego, w obecności ks. Wincentego Goliszewskiego oraz ks. Leopolda Wietrzyka proboszcza parafii p.w. Krzyża w Warszawie jako przedstawiciela Zgromadzenia Misji wprowadził nowego proboszcza do parafii w Ignacowie. W bramie kościoła otrzymał ks. Kazimierz Skowyra symboliczne klucze i potem procesyjnie wprowadzono go do prezbiterium i obecności zebranych odczytano dekrety Kurii Metropolitalnej.
Na zakończenie uroczystości powitał ks. Kazimierza Skowyrę już jako proboszcza w imieniu parafian, tradycyjnie chlebem i solą, p. Józef Kaczmarek, sołtys wsi Dziękowizna. Od tej pory rozpoczęło się samodzielne życie nowej Parafii Ignaców w gminie Mińsk Mazowiecki.
Do parafii w Ignacowie włączone zostały wioski z parafii Mińsk Mazowiecki: Dziękowizna, Janów, Tyborów, Anielew, Walerianów, Wiciejów i Wólka Wiciejowska, a z parafii Jakubów miejscowości: Leonów i Jędrzejów.
Jak podaje kronika parafialna ks. Kazimierz Skowyra gromadzi parafian w swoim kościele i tworzył bliskie kontakty. W, tym celu urządził rekolekcje wielkopostne dla dorosłych a następnie dla młodzieży szkolnej, na których sam z dużym powodzeniem głosił konferencje. Miał w tym dużą wprawę, był bowiem misjonarzem. Zyskał przez to dużą popularność.
Ks. Kazimierz Skowyra w swojej pracy duszpasterskiej dużo uwagi poświęcał przygotowaniu dzieci do sakramentów świętych oraz katechezy. W pracy katechetycznej wspomagała go s. Aleksandra Rutkowska, która od początku istnienia parafii objęła szkoły w Janowie i Jędrzejowie, a następnie w Osinach.
W każdym roku parafia podejmowała jakieś inwestycje. Pierwszymi sprawami, które nurtowały ks. proboszcza i wiernych były dzwony i cmentarz grzebalny. Starania o cmentarz zakończyły się powodzeniem, kiedy to komisja z Ministerstwa Rolnictwa wydzieliła 3 ha ziemi z PGR Janów na ten cel. Wtedy to parafianie ogrodzili teren cmentarza i wmontowali żelazną bramę wjazdową.
Aby zabezpieczyć dzwony do kościoła ks. proboszcz zwrócił się z apelem o zbiórkę złomu na odlew dzwonów. Po jakimś czasie zrezygnował z tego i założono dzwony elektroniczne. Poświęcenia dzwonów dokonał w obecności rodziców chrzestnych w dniu 25 listopada 1956 roku ks. dziekan Stanisław Kowalski z Mińska Mazowieckiego.
Ks. Kazimierz Skowyra zapadał na zdrowiu. Wiedział o swej nieuleczalnej chorobie. Przerywał nieraz prace duszpasterskie. Wspomagali go wtedy misjonarze. W 1954 roku zastępował go ks. Stanisław Górski i ks. Stanisław Klimek, a przez 1956 rok ks. Franciszek Fujawa. W latach 1957 - 58 zastępował chorego proboszcza ks. Czesław Żak, który był wikarym w tej parafii.
W dniu 15 lutego 1959 roku zmarł ks. Kazimierz Skowyra. Było to w roku jubileuszu 25 lat kapłaństwa. Po jego śmierci proboszczem w Ignacowie został ks. Stanisław Klimek, który kierował parafią do 1963 roku. W tym czasie prace przy kościele koncentrowały się wokół hasła "czynów soborowych".
Dzięki wspólnej inicjatywie poprawiona została nawierzchnia drogi prowadzącej do kościoła. W pracy tej pomagało wojsko. Następną pracą była poprawa, a w zasadzie przebudowa schodów wejściowych do kościoła. Prace te wykonywali parafianie, a koszty w postaci materiałów pokrył ks. proboszcz i Zgromadzenie SS Miłosierdzia. W tym czasie wykonano także chodnik, który był niezbędny dla odbywania procesji kościelnych.
20 grudnia 1963 roku umiera ks. proboszcz Stanisław Klimek. Jego miejsce zajmuje ks. proboszcz Jan Majchrzycki kierujący parafią w latach 1964 - 1965. Zapadając coraz bardziej na zdrowiu musiał poddać się dłuższej kuracji i w dniu 12 września 1964 roku urząd proboszcza w Ignacowie obejmuje ks. Ludgard Łotach, kierując parafią w latach 1965 - 1980. Ks. Ludgard Łotach rozpoczął swoją pracę od przygotowania parafii do oddania się w Macierzyńską Niewolę Maryi. Wtedy to delegacja parafialna udała się na Jasną Górę skąd przywiozła kopię Obrazu Matki Bożej, który przyjmowały kolejno rodziny pragnące dokonać aktu zawierzenia.
Ks. proboszcz Łotach zajął się budową nowej plebanii. Odchodząc na emeryturę przekazał budynek w stanie surowym swemu następcy ks. Heronimowi Godziek. Ks. proboszcz, Godziek sprawował swą funkcję w kościele w latach 1980 - 1984. Dokończenia budowy plebanii dokonał dopiero ks. proboszcz Tyszka. On też doprowadził do całkowitego uporządkowania terenu. Ks. Antoni Tyszka kierował parafią w latach 1984 - 1992 Był człowiekiem wielkiego czynu.
Dawał temu wyraz w trosce o kościół. W kościele położył marmurowe posadzki, wstawił do kościoła nowe ławki, odnowił obrazy, przywrócił piękno wielkiego krzyża na ścianie ołtarzowej, odnowił cały kościół kryjąc go wcześniej blachą miedzianą i wmontowując podwójne okna.
Na zdjęciu na następnej stronie ściana ołtarzowa w kościele z odnowionym wielkim krzyżem.
|
Zmarł w dniu 19 września 1992 roku i spoczął na cmentarzu obok dwóch swoich poprzedników.
|
Na zdjęciu obok: Msza Św. pogrzebowa ks. Antoniego Tyszki. Warto zwrócić uwagę na tłumy ludzi tu zgromadzonych. Świadczy to o jego popularności wśród wiernych.
W ostatniej drodze zmarłego uczestniczyli: jego rodak z ziemi łomżyńskiej ks. arcybiskup Tadeusz Gocłowski, który prowadził obrzędy pogrzebowe przy udziale ks. bpa Stanisława Kędziory z Warszawy Pragi, kilkudziesięciu księży i sióstr zakonnych oraz liczne rzesze wiernych.
Z żalem żegnali swego proboszcza wszyscy, w tym także dzieci ze Szkoły Podstawowej w Janowie, Wszyscy cenili jego działania zmierzające do zakończenia budowy szkoły, szkoda, że jej oddania nie doczekał.
Następnym proboszczem parafii w Ignacowie został po śmierci ks. Antoniego Tyszki, ks. Władysław Piotrowski. Zna on dobrze ten kościół, bowiem jest parafianinem. Obserwował prace ks. Tyszki i obejmując urząd proboszcza dokonał odnowy elewacji kościoła nadając mu wspaniały wygląd.
Od 2004 r.obecnym proboszczem jest ks. Edward Staszczyszyn, a wikarym ks. Maciej Mech.
Kościół w Ignacowie jest pod wezwaniem Św. Antoniego Padewskiego. Jego figura, fontanna i nowa stołówka dla dzieci widoczna jest na zdjęciu zamieszczonym niżej.
|
Kościół św. Antoniego Padewskiego w Ignacowie to budowla zabytkowa. Ma piękny wystrój. Mieszkańcy wiosek gminy Mińsk Mazowiecki należący do tej parafii dumni są z tego jak również cenią sobie bardzo sprawowaną nad nimi opiekę duszpasterską przez księży. Parafia ma swój cmentarz.
Kościół w Ignacowie związany jest z Zakładem gdzie przebywają dzieci kalekie, oraz z Zakładem Szkół specjalnych. Dobrze się stało, że dzieci tam przebywające mają wszelaką opiekę zarówno duchową jak i szkolną. Przebywanie ich w tak luksusowych wprost warunkach rekompensuje im w jakimś stopniu to czego nie otrzymali od życia. Wszak one nie są winne temu, że takie są.
Proboszczami parafii w Ignacowie od chwili jej powstania są:
1. 1949 – 1958 ks. Kazimierz Skowyra,
2. 1959 – 1963 ks. Stanisław Klimek
3. 1964 – 1965 ks. Jan Majchrzycki,
4. 1965 – 1980 ks. Ludgard Łotach,
5. 1980 – 1984 ks. Heronim Godziek,
6. 1984 – 1992 ks. Antoni Tyszka,
7. 1992 – 1997 ks. Władysław Piotrowski,
8. 1997 – 2004 ks. Andrzej Gerej.
9. 2004 do dziś ks. Edward Staszyczyn
- Pałac w Mariance
Marianka (obecnie pensjonat "Marianka").
|
Po wojnie w pałacu zamieszkało 6 rodzin z terenu Gminy Mińsk Mazowiecki. Mieszkali w nim do 1975 roku. W 1975 roku obiekt uległ spaleniu. Został zniszczony w 75%. Nie nadawał się do dalszego zamieszkania. Konieczność zmusiła więc do przekwaterowania mieszkających tu rodzin do miasta Mińsk Mazowiecki.
Zapadła wtedy decyzja jego wyremontowania z przeznaczeniem dla ogólnodostępnych celów. Jego odbudowa przeciągała się. Wydłużały się, prace przygotowawcze do jego odbudowy. Brak było na to środków finansowych jak również i potrzebnych materiałów wykończeniowych. Do jego odbudowy przystąpiono dopiero w 1982 roku. Wykonawcą robót było Przedsiębiorstwo Budownictwa Ogólnego /PBO/, a inwestorem Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Mińsku Mazowieckim.
Budynek po remoncie oddany został w październiku 1986 roku, a od 2 listopada 1986 roku zlokalizowano w nim hotel ogólnodostępny na 26 miejsc. Pokoje noclegowe były 2, 3, 4 osobowe. W tym samym czasie wybudowano przy pałacu własną kotłownię, hydrofornię i studnię głębinową.
Przy hotelu wykonano parking wewnętrzny i zewnętrzny. Od granic miasta, na skraju lasu, ułożono po lewej stronie drogi, jadąc w kierunku Siennicy chodnik z płyt betonowych. Ułatwiało to dostęp do Marianki. Urządzono zalew służący do kąpieli z bieżącą dopływającą i odpływającą wodą, której dostarczała rzeka Mienia. Służył jako ośrodek sportowo -rekreacyjny dla wypoczynku sobotnio - niedzielnego.
Teren Ośrodka wynosił 21ha, w tym zalew wodny 5ha. Kąpielisko wodne było strzeżone. Na terenie ośrodka powstał pawilon gastronomiczny, zbudowano estradę na wodzie, molo spacerowe, pobudowano 11 domków turystycznych, urządzono brodzik dla dzieci, parking samochodowy. Zalew wodny wyposażono w odpowiedni sprzęt jak kajaki, rowery wodne i inne. Według wieści na terenie Marianki zalewu znajdowała się stróżówka.
W takim stanie pałac spełniał rolę hotelu, a inne urządzenia udostępniano dla chętnych wypoczynku sobotnio - niedzielnego. W dni wolne od pracy teren rekreacyjny tętnił życiem, w inne dni tygodnia gości było tu znacznie mniej. Z obiektów w Mariance najwięcej korzystało mieszkańców Mińska Mazowieckiego, chociaż dużo przebywało tu turystów z innych stron, a w tym i przejezdnych trasą Mińsk Mazowiecki Siennica gości.
|
Najwięcej atrakcji sprawiało wyposażenie ośrodka w sprzęt wodny. Estrada na wodzie wykorzystywana była przez władze miasta, gminy i powiatu na organizowanie tu wszelkich uroczystości jak Świąt Ludowych, Święta Tańca, Pieśni i Sportu czy inne. Sam dworek to budowla niezabytkowa i bezstylowa.
A oto uroki zalewu w Mariance. Widoczna estrada wodna.
|
Nieopodal trasy prowadzącej w kierunku Siennicy, poniżej obecnego jazu wodnego stał drewniany młyn wodny. Na dzień dzisiejszy nie ma po nim żadnego śladu. Według relacji mieszkańców Huty Mińskiej i innych osób młyn działał do połowy lat siedemdziesiątych. Następnie został rozebrany.
Opisywany wyżej dworek - hotel "Marianka" funkcjonował do 28 września 1999roku. W wyniku zmian w ustawie o Samorządzie terytorialnym Zarząd Miasta w Mińsku Mazowieckim przekazał obiekt wraz z całym zalewem i towarzyszącymi mu zabudowaniami Zarządowi Gminy Mińsk Mazowiecki.
Obiekt w Mariance był dla Urzędu Gminy obiektem deficytowym. Na jego pełne zagospodarowanie brakowało funduszy. Zarząd Gminy borykał się z wieloma innymi potrzebami jak: budowa siedziby Urzędu, szkoły w Starej Niedziałce, budowa dróg i wodociągów. Postanowiono go więc sprzedać. W tej sprawie wydana została decyzja już w 1999 roku. Sprzedano go w grudniu 2000 roku.
Obiekt wykupiła prywatna firma Jan-Pol z Mińska Mazowieckiego z przeznaczeniem na wykorzystanie go na tereny rekreacyjno - wypoczynkowe.
- Dwór murowany
Stara Niedziałka.
Pałac położony jest z dala od trasy biegnącej przez Starą Niedziałkę a prowadzącą z Mińska Mazowieckiego w kierunku Jakubowa. Położony w środku parku dworskiego, okolony ze wszech stron drzewami. Jego położenie stwarza bardzo dogodne warunki do wypoczynku. Pałac w Starej Niedziałce zbudowano na podstawie prostokąta, z dachem dwuspadowym, obecnie kryty eternitem. Wchodzi się do niego od strony północnej przez niezabudowany ganek, drugie wejście jest od strony południowej, przez taras. Pierwotny jego wygląd został nieco zmieniony, a wnętrze dostosowane dla potrzeb Szkoły Podstawowej, która mieściła się tam od 1955 do 2001 roku.
Wspomniana Szkoła Podstawowa mieściła się tam do końca roku szkolnego 2000/2001, bowiem z dniem 1 września 2001 roku została przeniesiona do nowego obiektu, gdzie pod jednym dachem ale z oddzielnymi wejściami uczyć się będzie młodzież Szkoły Podstawowej klas I - VI łącznie z klasą zerową oraz młodzież gimnazjalna, zgrupowana tu ze szkół podstawowych północnej części gminy.
|
Obok pałac w Niedziałce - wygląd obecny.
Lokalizacja Szkoły Podstawowej w pałacu wpłynęła korzystnie na jego stan techniczny. Prowadzone remonty, w tym kapitalny, pozwoliły na zabezpieczenie obiektu przed zniszczeniem.
Pośrodku pałacu znajduje się prostokątne pięterko z oknami wychodzącymi na północ i południe z dachem dwuspadowym. Od strony zachodniej w ścianie szczytowej na strychu znajduje się okienko, gdzie mieszkała guwernantka - nauczycielka dzieci dziedzica, właściciela pałacu. Według informacji uzyskanych od starszych ludzi była to piękna, dojrzała kobieta. Cechowała ją stateczność, takt w postępowaniu. Bardzo zżyła się z miejscowym społeczeństwem.
We wnętrzu pałacu znajdowało się 8 większych pomieszczeń, które wykorzystano na izby szkolne oraz inne pałacowe dodatki, w których ulokowano bibliotekę szkolną, pokój nauczycielski i pokój dyrektora szkoły, pomoce naukowe, a nawet wewnętrzne sanitariaty.
Na terenie przypałacowym znajduje się oficyna. Jest to obiekt zbudowany z czerwonej cegły. Cechą charakterystyczną tego obiektu są grube, pełne mury. Oficyna zbudowana została na przełomie XIX i XX wieku, a zamieszkiwał w niej zarządca dworski, jeden z najbardziej oddanych dziedzicowi ludzi, jest to obiekt dość duży. Stwarzał dogodne warunki do zamieszkania. Według wieści istniały tu również inne mieszkalne obiekty, to jest czworaki, przeznaczone dla służby dworskiej. Dziś już nie ma po nich śladu.
Następnym obiektem przetrwałym do czasów obecnych była wówczas stajnia cugowa, obecnie budynek mieszkalno - gospodarczy. Usytuowany jest na placu dworskim, po prawej stronie bramy wjazdowej. Obiekt ten został zbudowany w drugiej połowie XIX wieku, z czerwonej cegły bez elewacji frontowej. Taki wygląd zachował do dnia dzisiejszego. Zbudowany został na planie prostokąta.
Pałac w Starej Niedziałce wkomponowany jest w park dworski. Ze wszech stron otaczają go drzewa. Wśród drzew znajdują się tam dwa pomniki przyrody. Są to lipy drobnolistne. Jedna z nich ostatnio została zniszczona przez wichurę.
Został odłamany czub tego drzewa. Wśród drzew parkowych spotkać można lipy, jodły i świerki. Są one wysmukłe i tworzą łącznie z innymi piękno pałacowego krajobrazu. W latach osiemdziesiątych miała miejsce renowacja parku. Zajmowała się tym specjalna grupa ludzi skierowana tu przez Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody z Siedlec. Wtedy też park został wpisany do zabytków pod Nr rej. 332/83.
Największego uroku dla pałacowego krajobrazu dodają stawy, które okalają park i pałac od strony południowej i zachodniej.
W czasach pobytu tu dziedzica służyły do hodowli ryb a nade wszystko do kąpieli. Jak twierdzą najstarsi mieszkańcy, szczególnie mężczyźni można tu było spotkać córki dziedzica, a nawet ich matkę, kąpiące się w stawach. "Przyglądaliśmy się z zaciekawieniem - powiedział jeden z nich. Były to piękne panie, a kąpały się nie używając żadnych kostiumów".
W pałacu w Niedziałce mieszkał dziedzic Mieczysław Schielle wraz ze swoją żoną Łucją oraz dwoma córkami i synem.
Nie było to stałe jego miejsce zamieszkania. Na stałe mieszkał w Warszawie, a tu przyjeżdżał w czasie wolnym od pracy na relaks i wypoczynek. Trzeba dodać, że odpoczywał w pięknej scenerii. Park, stawy, piękny dworek zabezpieczały mu ten luksus.
Właściciel dworu był współwłaścicielem warszawskiego browaru pod nazwą: "Browar Schielle - Busch Spółka Akcyjna". Był więc człowiekiem zamożnym.
W czasie jego pobytu w Niedziałce zżył się bardzo z miejscowym społeczeństwem. Był współzałożycielem Ochotniczej Straży Pożarnej w Niedziałce, która powstała przy końcu 1929 r. a zarejestrowana została w 1930 roku.
Powodem powstania straży ogniowej były dość częste pożary we wsi i okolicy. W pierwszym Zarządzie OSP zasiadali:
- Mieczysław Schielle - prezes,
- Feliks Kamiński - wiceprezes,
- Józef Gut - sekretarz,
- Franciszek Dźwigała - skarbnik,
- Franciszek Jędrasik - naczelnik.
Już w pierwszych latach istnienia OSP ufundowany został dla jednostki sztandar, który poświęcono w dniu 3 maja 1939 r. Rodzicami chrzestnymi było trzy pary, a mianowicie: Łucja Schielle - Feliks Kamiński, Felicja Kamińska - Mieczysław Schielle, Aniela Kaczmarek - Aleksander Piwowarczyk. Tak więc małżeństwo Łucja i Mieczysław Schielle - właściciele majątku byli rodzicami chrzestnymi sztandaru. Sztandar poświęcono w kościele parafialnym Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Mińsku Mazowieckim, a poświęcenia dokonał ks.dziekan Józef Osiński - proboszcz parafii.
Po drugiej wojnie światowej dwór w Niedziałce został rozparcelowany. Od 1955 roku w pałacu mieściła się Szkoła Podstawowa, która w swoim czasie zarządzała pałacem i stawami. Następnie stawy przejęła Spółdzielnia Kółek Rolniczych w Królewcu. W krótkim czasie stawy zostały sprzedane prywatnemu właścicielowi.
Część majątku przeszła pod Państwowy Fundusz Ziemi. Na byłym terenie dworskim powstała Międzykółkowa Baza Maszynowa, część przeznaczono pod budowę obecnej remizy strażackiej.
Obecnie Pałac stał się własnością Państwa Sułkowskich. Został gruntownie odresteurowany wraz zprzyległym parkiem. W jego otoczeniu usytuowano wiatrak oraz skansen.
- Murowany pałac z 1914 r.
Janów.
Najlepiej zachował się zespół rezydencjonalny w Janowie. Założony został w II połowie XIX wieku. Pałac wybudowany został w latach 1910 - 1914. Było to wtedy gdy dobra dworskie należały do rodziny Ceglińskich. Właścicielką jego była Celina z Potockich Ceglińska.
Janów znany jest dzięki zachowanej księdze hipotecznej majątku znajdującej się w archiwum w Otwocku. Jego dawna nazwa to Janowo. Tak więc "Dobra ziemskie Janowo", do których należała część wsi Litera B w powiecie siennickim, obwodzie stanisławowskim, województwie mazowieckim należały na początku XIX wieku do rodziny Lesiewskich. 25 czerwca 1816 roku Ignacy Lesiewski kupił je za sumę 90 tyś. złotych polskich od Agnieszki Lesiewskiej wdowy po Janie Lesiewskim. Na mocy testamentu Ignacego Lesiewskiego ogłoszonego w 1842r. dobra w Janowie dostały się w połowie wdowie po nim Anieli ze Świdziańskich, w połowie zaś Fabianowi i Kacprowi Lesiewskim.
Ci ostatni aktem datowanym 11/24 czerwca 1843 roku odstąpili swoją współwłasność Anieli Lesiewskiej, która tym samym stała się właścicielką całego majątku. Odtąd aż do początku XX wieku właściciele Janowa /Janowo/ zmieniali się często.
Aniela ze Świdziańskich Lesiewska sprzedała dobra 24 sierpnia/25 września 1843 roku baronowi Sustawowi de Prechamps za sumę 150 tyś.złotych polskich. Już w roku następnym baron datą 13/25 kwietnia 1844 roku odstąpił Janów za sumę 220 tyś. złotych polskich Antoniemu Gisilerowi, który po niespełna trzech miesiącach 5/17 czerwca 1844 roku sprzedał dobra Annie z Pełczyńskich Edmundowej Szar-newskiej za 150 tyś. złotych polskich. Jeszcze w tym samym roku 1/13 grudnia 1844 r. kupił je na publicznej licytacji Nikodem Zrzelski za 34.500 rubli srebrem.
Aktem datowanym 20 czerwca/2 lipca tego roku nabyła od niego dobra za sumę 320 tyś. złotych polskich Aleksandra z Monkowskich Wysocka będąca wówczas wdową, poślubiwszy bliżej nie znanego Jana Bulla sprzedała Janów 10/22 sierpnia 1859 roku Augustowi Trzetrzewińskiemu za sumę 54 tyś. rubli srebrem. Po jego śmierci w 1870 roku majątek przypadł wdowie Walerii ze Stokowskich Trzetrzewińskiej.
|
Od 1908 roku majątek należał do Marii z Buczyńskich Filewiczowej, a od niej nabył Janów w dzień sylwestrowy 1910 r. Lucjan Cegliński za sumę 160 tyś. rubli. Dobra, choć znacznie uszczuplone, pozostawały w jego posiadaniu w dwudziestoleciu międzywojennym.
Jak wynika ze spisu ziemian Rzeczpospolitej kolskiej z 1930 roku obszar majątku w tym roku wynosił tylko 90 ha. Przypuszcza się, że dziedzic obawiał się reformy rolnej wiszącej nad ziemiaństwem polskim w okresie międzywojennym i sam zawczasu się do niej przygotowywał.
Lucjan Cegliński buduje w Janowie pałac. Miało to miejsce w latach 1910 - 1914. Lucjan Cegliński ożeniony był z hrabianką Cecylią Potocką. Herby obojga małżonków "Topór" i "Pilawa" widnieją do dziś w trójkątnym szczycie wieńczącym ryzalit środkowy elewacji frontowej.
Pałac zbudowany jest z cegły na zaprawie wapiennej, obustronnie tynkowany. Wewnątrz pałacu posadzka, podłogi deskowe, parkiety, boazerie. Stolarka okienna i drzwiowa drewniana, futrynowa. Okna wieloskrzydłowe, wielopolowe. Drzwi płycinowe, jedno i dwu skrzydłowe, przeszklone i pełne. Schody drewniane i betonowe. Więź dachowa drewniana krokwiowo - stolcowa. Dach kryty blachą. Balustrady żeliwne, trzony kominowe z cegły, w ścianie.
Pałac został założony na planie prostokąta. Parter dwutraktowy, wielopomieszczeniowy z ryzalitem czyli z częścią budynku wysuniętą przed lico muru. Ryzalit ogrodowy wypełnia prawie owalny salon, frontowy obszerny hol ze skośnym korytarzem.
Bryła pałacu częściowo podpiwniczona, dwukondygnacyjna, z ryzalitem od frontu i tyłu nakryta dachem łamanym. Ryzalit frontowy nakryty dwuspadowym dachem, poprzedzony czterokolumnowym portykiem, na którym znajduje się taras. Ryzalit ogrodowy zwieńczony attyką, a u dołu obudowany parterową werandą.
Elewacje otynkowane, na cokołach z gzymsem kordonowym i belkowaniem. Elewacja frontowa dziewięcio - osiowa z trój osiowym ryzalitem, boniowany /okładziny muru/ poprzedzony portykiem z toskańskimi kolumnami. Otwory okienne i drzwiowe pod portykiem prostokątne, nad portykiem półkoliste zwieńczone, oprofilowane (widać to dokładnie na zdjęciu zamieszczonym na poprzedniej stronie).
Okna na osiach bocznych - na parterze prostokątne w boniowatych opaskach z nadokiennikiem, górne półkoliste oprofilowane. Elewacja północna - ogrodowa - dziewięcioosiowa. W ryzalicie zarysowanym na łuku odcinkowym znajdują się trzy prostokątne okna. Weranda postawiona na prostokątnym tarasie. Elewacja szczytowa wschodnia - w parterze trój osiowa, na piętrze jednoosiowa, z symetrycznym układem osi., na środku drzwi, górne z balkonem, pałac otoczony jest parkiem pochodzącym z drugiej połowy XIX. wieku i początku XX wieku. Najstarszym fragmentem parku jest aleja wjazdowa wysadzona lipami.
|
Aktualną granicę północną parku stanowi zespół czterech stawów. Za stawami w kierunku północnym i zachodnim znajdują się tereny wojskowe.
Pierwotnie park krajobrazowy obejmował tereny za stawami, w okresie wojny i po jej zakończeniu uległ likwidacji. Park otaczał pałac i obejmował tereny w kierunku północno - zachodnim, zaś tereny południowo - wschodnie były wykorzystywane gospodarczo.
|
Do drzew z XIX wieku zaliczyć należy także kilka innych lip, wiązów, jesionów i kasztanowców znajdujących się w części krajobrazowej parku. Do drzew najstarszych zalicza się rząd kasztanowców rosnących w części zachodniej w pobliżu sadu nad rowami.
W skład parku leśnego usytuowanego za stawami, w kierunku zachodnim wchodzi olcha z domieszką klonów, jesionów, topoli, wierzb, wiązów i grabów. Masyw drzewostanu przy podjeździe tworzą młode robinie, starsze jesiony, lipy, klony, wierzby. W parku znajduje się pojedynczy jesion zwisły na trawniku przy pałacu, a także pojedynczy egzemplarz dębu szypułkowego.
Pałac w Janowie należy do zabytków Nr 331 z 1983 roku. Pod tym samym numerem rejestru wpisany jest także park pałacowy z drugiej połowy XIX wieku.
Obok zespołu pałacowego istnieje zespół folwarczny. Spośród obiektów gospodarczych w tym zespole wyróżnia się spichlerz murowany z początku XX wieku. Jest to dwukodygnacyjna bryła zbudowana na planie prostokątnym. Zbudowany jest z cegły na zaprawie wapiennej, dwustronnie tynkowany. Stropy są drewniane, belkowe na drewnianych podciągach podpartych słupami, podłogi deskowe. Dach pokryty jest falistym eternitem. Stolarka okienna i drzwiowa skrzynkowa z metalowymi kratami. Drzwi drewniane, futrynowe, deskowe, dwuskrzydłowe. Schody zewnętrzne betonowe, wylewane. Tarasy betonowe. Całość stanowi bryłę prostopadłościenną, zwartą, dwukondygnacyjną, podpiwniczoną, nakrytą dwuspadowym dachem.
|
Na zdjęciu obok spichlerz w przypałacowym zespole folwarcznym.
W północno - wschodniej części zespołu folwarcznego, przypałacowego zlokalizowana jest gorzelnia. Jest to obiekt murowany, z czerwonej cegły, tynkowany od wewnątrz, zbudowany w początkach XX wieku. Posadzki cementowe, terrakota, podłogi deskowe. Więź dachowa drewniana krokwiowo - stolcowa. Okna i drzwi drewniane, futrynowe. Są także okna metalowe. Schody wewnętrzne betonowe, wy-lewane. Komin zbudowany z cegły, usztywniony żelaznymi pasami. Elewacje ceglane, na cokole, naroża ujęte lizenami, otwory okienne różnej wielkości. Oprócz wymienionych obiektów zespołu folwarcznego przypałacowego znajdują się jeszcze inne obiekty wchodzące w skład tego zespołu. Są to:
- czworak murowany z początku XX wieku,
- obora murowana z początku XX wieku,
- chlew murowany z początku XX wieku,
- stodoła murowana z początku XX wieku.
- hydrofornia murowana z początku XX wieku.
Pałac janowski jest znakomitym przykładem rezydencji wiejskiej. Szczęśliwie przetrwał pierwszą i drugą wojnę światową. W czasie II wojny światowej znajdowało się w nim oficerskie kasyno niemieckie. Przed zakończeniem wojny został wraz z innymi obiektami zaminowany przez Niemców w celu wysadzenia go w powietrze. Szybki i zdecydowany marsz wojsk frontu wschodniego spowodował, że Niemcy nie zdążyli tego uczynić. Ocalał więc od zniszczenia obiekt dający świadectwo budownictwa z przełomu XIX i XX wieku.
Po wojnie pałac w Janowie wykorzystywany był na organizację wszelkich kursów związanych z rolnictwem, o których pisano szerzej w innym rozdziale. Obecnie użytkowany jest przez Zespół Szkół Rolniczych, w którym działa Technikum Rolnicze i Zasadnicza szkoła Rolnicza.
Pałac w Janowie zachował się w pierwotnym stanie. Wnętrza jego uległy jednak pewnym przekształceniom, dostosowanym do wymogów i potrzeb szkoły o charakterze rolniczym.
- Cmentarz założony przez kolonistów niemieckich
Północna część Królewca na pograniczu z Brzózem.
| |||
- Gorzelnia
Janów.
Wybudowana około roku 1901 do obecnej chwili produkuje oczyszczony alkohol etylowy metodą fermentacyjną z surowców skrobiowych (ziemniaki, zboże itp.). Zbudowana z cegły ceramicznej na fundamencie z kamieni granitowych. Kilkakrotnie przebudowywana i modernizowana, co jest widoczne w układzie cegieł zewnętrznych. Nie została zachowana żadna dokumentacja dotycząca historii obiektu. Elektryfikacja procesu wytwarzania spirytusu doprowadziła do zniszczenia oryginalnych urządzeń gorzelniczych, w tym maszyny parowej, która uruchamiała, zasilała i sterowała procesem technologicznym. Obiekty gorzelni w Janowie nie nadają się do zwiedzania. | |||
- Zabytkowe domy
Stare zabytkowe domy w Gminie Mińsk Mazowiecki.
|
Najstarsze obiekty wznoszone były z drewna stanowiły w przeszłości zdecydowaną większość w zabudowie tego terenu. Najstarszych, pochodzących z drugiej połowy XIX wieku zachowało się niewiele. Najwięcej budynków zainteresowania konserwatorskiego jest z lat 20-tych i 30-tych XX wieku.
W zabudowie zagród wiejskich na terenie gminy Mińsk Mazowiecki typowe rozwiązanie sprowadza się do założenia składającego się z trzech budynków: domu mieszkalnego, budynku inwentarskiego i stodoły. Były jednak przypadki budowy domu inwentarskiego i domu mieszkalnego będących pod jednym dachem np. w Maliszewie.
W obiektach wchodzących w skład zabudowy gospodarczej występuje głównie konstrukcja zarębowa. Jej podstawę stanowi podwalina zwęgłowana na obłap lub na nakładkę z zamkiem, posadowiona na polnych kamieniach lub podmurówce z cegły. W zde-cydowanej większości budynków występuje zewnętrzny szalunek.
Na terenie gminy Mińsk Mazowiecki przeważają domy szerko frontowe, dwutraktowe, w których pomieszczenia tworzą dwa ciągi wnętrz rozplanowanych równolegle do wzdłużnej osi budynku. Wnętrzami tymi są zwykle dwie lub trzy izby, komora i sień.
|
Domów takich jest znacznie więcej i są to:
- domy nr 15, 20, 28, 39 w Dłużce,
- dom nr 99 w Karolinie zbudowany w początkach XX wieku,
- dom nr 29 w Niedziałce II z lat 20-tych XX wieku,
- dom nr 13 przy ulicy Górnej w Walerianowie.
|
- obiekt Szkoły Podstawowej w Zamieniu (stary budynek) zbudowany z drewna w 1930 roku.
- dom nr 42 w Budach Barcząckich zbudowany w II połowie XIX wie-ku,
- dom nr 24 w Dłużce,
- dom nr 10 w Walerianowie przy ulicy Górnej,
- dom nr 17 w Grębiszewie (zdjęcie wyżej).
Na terenie gminy Mińsk Mazowiecki występują zasadniczo dwa typy dachów. Są to dachy: dwuspadowe i dwuspadowe z naczółkami. Dachy dwuspadowe mają domy:
- dom nr 27 w Arynowie, drewniany zbudowany w latach 30-tych XX wieku,
- dom nr 17 w Grębiszewie z lat 20-tych XX wieku,
- dom nr 31 w mariance, drewniany zbudowany około 1938 roku.
Dachy naczółkowe z naczółkami mają:
- dom nr 15 przy ulicy dom nr 20 w Chmielewie
- domy nr 20, 23, 39 w Dłużce,
- dom nr 99 w Karolinie,
- dom na 29 w Niedział-ce II,
- domy nr 10 i 12 w Walerianowie.
Do unikalnego typu dachu jakim jest dach przyczółkowy na terenie gminy należą:
- dom nr 24 w. Dłużce zbudowany z drewna około 1880 roku.
- dom nr 92 w Karolinie - drewniany z końca XIX wieku.
Na zdjęciu niżej dom nr 39 w Dłużce.
|
Oprócz wymienionych wyżej domów wpisanych do rejestru zabytków bądź postulowanych do wpisu należą domy:
- Arynów - dom nr 12 - drewniany z lat 20-tych XX wieku,
- Brzóze - domy nr 4, 6, 15- drewniane z początku XX wieku,
- Brzóze - dom nr 27 - murowany z lat 20-tych XX wieku,
- Chmielew - domy nr 41 i 52 - drewniane z początku XX wieku,
- Dłużka - domy nr 18 i 45 - drewniane z początku XX wieku,
- Gamratka - dom nr 19 - drewniany z 1935 roku,
- Gliniak - domy nr 26 i 45 - drewniane z początku XX wieku,
- Gliniak - dom nr 49 - drewniany z lat 30-tych XX wieku,
- Grabina - dom nr 15 - drewniany z początku XX wieku,
- Huta Mińska - dom nr 7 przy ulicy Długiej,drewniany z lat
- 30-tych XX wieku,
- Józefów - dom nr 22 - drewniany z lat 30-tych XX wieku,
- Karolina - domy nr 8, 13, 31 - drewniane z początku XX wieku i dom nr 3 - drew-niany z lat 30-tych XX wieku,
- Królewiec - dom nr 66 - murowany z lat 30-tych XX wieku,
- Maliszew - dom nr 27 - drewniany z lat 30-tych XX wieku,
- Marianka - domy nr 35 i 37 - drewniane z lat 30-tych JLX w.,
- Stara Niedziałka - dom nr 102 - drewniany z lat 30-tych XX w.,
- Niedziałka II - dom nr 20 - drewniany z lat 30-tych ££ wieku,
- Osiny - zagroda nr 6 składająca się z dumu mieszkalnego, drewnianego z lat 20-tych XX wieku i stodoła drewniana z lat 30-tych XX wieku,
- Osiny - domy nr 46, 50, 58 - drewniane z lat 30-tych i 20-tych XX wieku,
- Stare Zakole - dworek nr 31 - gliniano - drewniany z połowy XIX wieku,
- Wólka Mińska - domy nr 3 i 18 - drewniane zbudowane w 1910 r.
- Zakole Wiktorowo - zagroda młynarska - młyn murowany z 1935 r. tylko szczątki, dom nr 19 - drewniany z lat 30-tych XX wieku.
Wiele z wymienionych domów jest już zupełną ruiną. Ich generalny remont jest często niemożliwy. Są jednak takie jak np dom nr 42 w Budach Barcząckich ponad 100 latek który trzyma się dzielnie. Ostatnio był gruntownie remontowany, dobudowano mu ganek, będzie stał zapewne jeszcze długie lata. W Grębiszewie - dom nr 17 - wygląda jak nowobudowany.
Trwałość wymienionych domów zależna jest od ich konserwacji i remontów, szczególnie w tych domach ważne są dachy. Gdzie dobry jest dach to i budynek w należytym stanie.
Niektóre domy są zamieszkałe i mieszkańcy chwalą sobie ich funkcjonalność. Szczególnie starzy ludzie nie chcą przenosić się do nowowybudowanych obiektów. Twierdzą, że "starych drzew się nie przesadza". I słusznie, często spędzili tu całe swoje dotychczasowe życie.
W niektórych starych domach wprowadza się pewne udogodnienia jak bieżącą wodę - tam gdzie jest wodociąg oraz łazienki.
Rozmawiałem jedną ze staruszek z Dłużki - stwierdziła, że do śmierci nie opuści swego domu. Sentyment do staroci zachował się u ludzi.
Urząd Gminy w Mińsku Mazowieckim, ul. Chełmońskiego 14, 05-300 Mińsk Mazowiecki, tel., fax: (025) 758-24-89