Zabytkowe domy
Wśród świeckich obiektów zainteresowania konserwatorskiego na terenie gminy Mińsk Mazowiecki przeważają obiekty drewniane. Obiekty murowane stanowią pojedyncze przykłady. Spośród nich wyróżnia się przede wszystkim wielokondygnacyjny z interesująco opracowaną bryłą, dawny Dom Dziecka, obecnie Zakład Wychowawczy w Ignacowie zbudowany w 1904 roku. Do parterowych murowanych obiektów o dość ciekawej architekturze z zastosowaniem dekoracyjnych gzymsów, lizen i obramowań otworów zalicza się dawną karczmę, obecnie dom nr 2 z końca XIX wieku, dom nr 9 z końca XIX. wieku oraz dróżniczówkę Nr 4 w Ignacowie, oraz dom przy ulicy Strażackiej 24 w Brzózem.
Na zdjęciu obok dom przy ul. Strażackiej 24 w Brzózem.
Najstarsze obiekty wznoszone były z drewna stanowiły w przeszłości zdecydowaną większość w zabudowie tego terenu. Najstarszych, pochodzących z drugiej połowy XIX wieku zachowało się niewiele. Najwięcej budynków zainteresowania konserwatorskiego jest z lat 20-tych i 30-tych XX wieku.
W zabudowie zagród wiejskich na terenie gminy Mińsk Mazowiecki typowe rozwiązanie sprowadza się do założenia składającego się z trzech budynków: domu mieszkalnego, budynku inwentarskiego i stodoły. Były jednak przypadki budowy domu inwentarskiego i domu mieszkalnego będących pod jednym dachem np. w Maliszewie.
W obiektach wchodzących w skład zabudowy gospodarczej występuje głównie konstrukcja zarębowa. Jej podstawę stanowi podwalina zwęgłowana na obłap lub na nakładkę z zamkiem, posadowiona na polnych kamieniach lub podmurówce z cegły. W zde-cydowanej większości budynków występuje zewnętrzny szalunek.
Na terenie gminy Mińsk Mazowiecki przeważają domy szerko frontowe, dwutraktowe, w których pomieszczenia tworzą dwa ciągi wnętrz rozplanowanych równolegle do wzdłużnej osi budynku. Wnętrzami tymi są zwykle dwie lub trzy izby, komora i sień.
Rozplanowanie wnętrz domów występujących na terenie gminy dzielimy na dwie zasadnicze grupy: - jedna z nich jest z dośrodkowym układem pomieszczeń, gdzie urządzenia ogniowo – grzewcze są usytuowane w centrum budynku a pomieszczenia wnętrz rozmieszczone są wokół tych urządzeń np. dom przy ulicy Słonecznej w Janowie zbudowany w początku XX wieku (zdjęcie obok).
Domów takich jest znacznie więcej i są to:
- domy nr 15, 20, 28, 39 w Dłużce,
- dom nr 99 w Karolinie zbudowany w początkach XX wieku,
- dom nr 29 w Niedziałce II z lat 20-tych XX wieku,
- dom nr 13 przy ulicy Górnej w Walerianowie.
Drugi układ pomieszczeń to taki gdzie pomieszczenia są usytuowane symetrycznie po obu stronach budynku. Do takich domów należą:
- obiekt Szkoły Podstawowej w Zamieniu (stary budynek) zbudowany z drewna w 1930 roku.
- dom nr 42 w Budach Barcząckich zbudowany w II połowie XIX wie-ku,
- dom nr 24 w Dłużce,
- dom nr 10 w Walerianowie przy ulicy Górnej,
- dom nr 17 w Grębiszewie (zdjęcie wyżej).
Na terenie gminy Mińsk Mazowiecki występują zasadniczo dwa typy dachów. Są to dachy: dwuspadowe i dwuspadowe z naczółkami. Dachy dwuspadowe mają domy:
- dom nr 27 w Arynowie, drewniany zbudowany w latach 30-tych XX wieku,
- dom nr 17 w Grębiszewie z lat 20-tych XX wieku,
- dom nr 31 w mariance, drewniany zbudowany około 1938 roku.
Dachy naczółkowe z naczółkami mają:
- dom nr 15 przy ulicy dom nr 20 w Chmielewie
- domy nr 20, 23, 39 w Dłużce,
- dom nr 99 w Karolinie,
- dom na 29 w Niedział-ce II,
- domy nr 10 i 12 w Walerianowie.
Do unikalnego typu dachu jakim jest dach przyczółkowy na terenie gminy należą:
- dom nr 24 w. Dłużce zbudowany z drewna około 1880 roku.
- dom nr 92 w Karolinie - drewniany z końca XIX wieku.
Na zdjęciu niżej dom nr 39 w Dłużce.
Na terenie gminy nie spotyka się starych dumów czterospadowych.
Oprócz wymienionych wyżej domów wpisanych do rejestru zabytków bądź postulowanych do wpisu należą domy:
- Arynów - dom nr 12 - drewniany z lat 20-tych XX wieku,
- Brzóze - domy nr 4, 6, 15- drewniane z początku XX wieku,
- Brzóze - dom nr 27 - murowany z lat 20-tych XX wieku,
- Chmielew - domy nr 41 i 52 - drewniane z początku XX wieku,
- Dłużka - domy nr 18 i 45 - drewniane z początku XX wieku,
- Gamratka - dom nr 19 - drewniany z 1935 roku,
- Gliniak - domy nr 26 i 45 - drewniane z początku XX wieku,
- Gliniak - dom nr 49 - drewniany z lat 30-tych XX wieku,
- Grabina - dom nr 15 - drewniany z początku XX wieku,
- Huta Mińska - dom nr 7 przy ulicy Długiej,drewniany z lat
- 30-tych XX wieku,
- Józefów - dom nr 22 - drewniany z lat 30-tych XX wieku,
- Karolina - domy nr 8, 13, 31 - drewniane z początku XX wieku i dom nr 3 - drew-niany z lat 30-tych XX wieku,
- Królewiec - dom nr 66 - murowany z lat 30-tych XX wieku,
- Maliszew - dom nr 27 - drewniany z lat 30-tych XX wieku,
- Marianka - domy nr 35 i 37 - drewniane z lat 30-tych JLX w.,
- Stara Niedziałka - dom nr 102 - drewniany z lat 30-tych XX w.,
- Niedziałka II - dom nr 20 - drewniany z lat 30-tych ££ wieku,
- Osiny - zagroda nr 6 składająca się z dumu mieszkalnego, drewnianego z lat 20-tych XX wieku i stodoła drewniana z lat 30-tych XX wieku,
- Osiny - domy nr 46, 50, 58 - drewniane z lat 30-tych i 20-tych XX wieku,
- Stare Zakole - dworek nr 31 - gliniano - drewniany z połowy XIX wieku,
- Wólka Mińska - domy nr 3 i 18 - drewniane zbudowane w 1910 r.
- Zakole Wiktorowo - zagroda młynarska - młyn murowany z 1935 r. tylko szczątki, dom nr 19 - drewniany z lat 30-tych XX wieku.
Wiele z wymienionych domów jest już zupełną ruiną. Ich generalny remont jest często niemożliwy. Są jednak takie jak np dom nr 42 w Budach Barcząckich ponad 100 latek który trzyma się dzielnie. Ostatnio był gruntownie remontowany, dobudowano mu ganek, będzie stał zapewne jeszcze długie lata. W Grębiszewie - dom nr 17 - wygląda jak nowobudowany.
Trwałość wymienionych domów zależna jest od ich konserwacji i remontów, szczególnie w tych domach ważne są dachy. Gdzie dobry jest dach to i budynek w należytym stanie.
Niektóre domy są zamieszkałe i mieszkańcy chwalą sobie ich funkcjonalność. Szczególnie starzy ludzie nie chcą przenosić się do nowowybudowanych obiektów. Twierdzą, że "starych drzew się nie przesadza". I słusznie, często spędzili tu całe swoje dotychczasowe życie.
W niektórych starych domach wprowadza się pewne udogodnienia jak bieżącą wodę - tam gdzie jest wodociąg oraz łazienki.
Rozmawiałem jedną ze staruszek z Dłużki - stwierdziła, że do śmierci nie opuści swego domu. Sentyment do staroci zachował się u ludzi.
|
Najstarsze obiekty wznoszone były z drewna stanowiły w przeszłości zdecydowaną większość w zabudowie tego terenu. Najstarszych, pochodzących z drugiej połowy XIX wieku zachowało się niewiele. Najwięcej budynków zainteresowania konserwatorskiego jest z lat 20-tych i 30-tych XX wieku.
W zabudowie zagród wiejskich na terenie gminy Mińsk Mazowiecki typowe rozwiązanie sprowadza się do założenia składającego się z trzech budynków: domu mieszkalnego, budynku inwentarskiego i stodoły. Były jednak przypadki budowy domu inwentarskiego i domu mieszkalnego będących pod jednym dachem np. w Maliszewie.
W obiektach wchodzących w skład zabudowy gospodarczej występuje głównie konstrukcja zarębowa. Jej podstawę stanowi podwalina zwęgłowana na obłap lub na nakładkę z zamkiem, posadowiona na polnych kamieniach lub podmurówce z cegły. W zde-cydowanej większości budynków występuje zewnętrzny szalunek.
Na terenie gminy Mińsk Mazowiecki przeważają domy szerko frontowe, dwutraktowe, w których pomieszczenia tworzą dwa ciągi wnętrz rozplanowanych równolegle do wzdłużnej osi budynku. Wnętrzami tymi są zwykle dwie lub trzy izby, komora i sień.
|
Domów takich jest znacznie więcej i są to:
- domy nr 15, 20, 28, 39 w Dłużce,
- dom nr 99 w Karolinie zbudowany w początkach XX wieku,
- dom nr 29 w Niedziałce II z lat 20-tych XX wieku,
- dom nr 13 przy ulicy Górnej w Walerianowie.
|
- obiekt Szkoły Podstawowej w Zamieniu (stary budynek) zbudowany z drewna w 1930 roku.
- dom nr 42 w Budach Barcząckich zbudowany w II połowie XIX wie-ku,
- dom nr 24 w Dłużce,
- dom nr 10 w Walerianowie przy ulicy Górnej,
- dom nr 17 w Grębiszewie (zdjęcie wyżej).
Na terenie gminy Mińsk Mazowiecki występują zasadniczo dwa typy dachów. Są to dachy: dwuspadowe i dwuspadowe z naczółkami. Dachy dwuspadowe mają domy:
- dom nr 27 w Arynowie, drewniany zbudowany w latach 30-tych XX wieku,
- dom nr 17 w Grębiszewie z lat 20-tych XX wieku,
- dom nr 31 w mariance, drewniany zbudowany około 1938 roku.
Dachy naczółkowe z naczółkami mają:
- dom nr 15 przy ulicy dom nr 20 w Chmielewie
- domy nr 20, 23, 39 w Dłużce,
- dom nr 99 w Karolinie,
- dom na 29 w Niedział-ce II,
- domy nr 10 i 12 w Walerianowie.
Do unikalnego typu dachu jakim jest dach przyczółkowy na terenie gminy należą:
- dom nr 24 w. Dłużce zbudowany z drewna około 1880 roku.
- dom nr 92 w Karolinie - drewniany z końca XIX wieku.
Na zdjęciu niżej dom nr 39 w Dłużce.
|
Oprócz wymienionych wyżej domów wpisanych do rejestru zabytków bądź postulowanych do wpisu należą domy:
- Arynów - dom nr 12 - drewniany z lat 20-tych XX wieku,
- Brzóze - domy nr 4, 6, 15- drewniane z początku XX wieku,
- Brzóze - dom nr 27 - murowany z lat 20-tych XX wieku,
- Chmielew - domy nr 41 i 52 - drewniane z początku XX wieku,
- Dłużka - domy nr 18 i 45 - drewniane z początku XX wieku,
- Gamratka - dom nr 19 - drewniany z 1935 roku,
- Gliniak - domy nr 26 i 45 - drewniane z początku XX wieku,
- Gliniak - dom nr 49 - drewniany z lat 30-tych XX wieku,
- Grabina - dom nr 15 - drewniany z początku XX wieku,
- Huta Mińska - dom nr 7 przy ulicy Długiej,drewniany z lat
- 30-tych XX wieku,
- Józefów - dom nr 22 - drewniany z lat 30-tych XX wieku,
- Karolina - domy nr 8, 13, 31 - drewniane z początku XX wieku i dom nr 3 - drew-niany z lat 30-tych XX wieku,
- Królewiec - dom nr 66 - murowany z lat 30-tych XX wieku,
- Maliszew - dom nr 27 - drewniany z lat 30-tych XX wieku,
- Marianka - domy nr 35 i 37 - drewniane z lat 30-tych JLX w.,
- Stara Niedziałka - dom nr 102 - drewniany z lat 30-tych XX w.,
- Niedziałka II - dom nr 20 - drewniany z lat 30-tych ££ wieku,
- Osiny - zagroda nr 6 składająca się z dumu mieszkalnego, drewnianego z lat 20-tych XX wieku i stodoła drewniana z lat 30-tych XX wieku,
- Osiny - domy nr 46, 50, 58 - drewniane z lat 30-tych i 20-tych XX wieku,
- Stare Zakole - dworek nr 31 - gliniano - drewniany z połowy XIX wieku,
- Wólka Mińska - domy nr 3 i 18 - drewniane zbudowane w 1910 r.
- Zakole Wiktorowo - zagroda młynarska - młyn murowany z 1935 r. tylko szczątki, dom nr 19 - drewniany z lat 30-tych XX wieku.
Wiele z wymienionych domów jest już zupełną ruiną. Ich generalny remont jest często niemożliwy. Są jednak takie jak np dom nr 42 w Budach Barcząckich ponad 100 latek który trzyma się dzielnie. Ostatnio był gruntownie remontowany, dobudowano mu ganek, będzie stał zapewne jeszcze długie lata. W Grębiszewie - dom nr 17 - wygląda jak nowobudowany.
Trwałość wymienionych domów zależna jest od ich konserwacji i remontów, szczególnie w tych domach ważne są dachy. Gdzie dobry jest dach to i budynek w należytym stanie.
Niektóre domy są zamieszkałe i mieszkańcy chwalą sobie ich funkcjonalność. Szczególnie starzy ludzie nie chcą przenosić się do nowowybudowanych obiektów. Twierdzą, że "starych drzew się nie przesadza". I słusznie, często spędzili tu całe swoje dotychczasowe życie.
W niektórych starych domach wprowadza się pewne udogodnienia jak bieżącą wodę - tam gdzie jest wodociąg oraz łazienki.
Rozmawiałem jedną ze staruszek z Dłużki - stwierdziła, że do śmierci nie opuści swego domu. Sentyment do staroci zachował się u ludzi.
Urząd Gminy w Mińsku Mazowieckim, ul. Chełmońskiego 14, 05-300 Mińsk Mazowiecki, tel., fax: (025) 758-24-89